Tuckman Takım Gelişim Modeline Koçluk ve Çeviklik Penceresinden bir bakış

Takım Lideri, Takım Koçu ve Çevik Lider için Etkileyici bir yaklaşım

TUCKMAN MODELİ NEDİR?

Bruce Tuckman, 1965’te “Forming, Storming, Norming, Performing” olmak üzere 4 aşamadan oluşan Tuckman Takım Gelişim modelini yayınlamış daha sonra 1970’lerde 5. aşama olan Adjourning aşamasını ekleyerek modeli son haline getirmiştir. Modele göre kurulan her ekip veya takım, zamanla bu aşamalardan geçmektedir.

Oluşma (Forming): Grup üyeleri bir araya gelir ve tanışma aşamasındadır. Bu dönemde genellikle belirsizlik ve heyecan hakimdir. Takım üyeleri birbirleriyle tanışır, hedefleri ve rolleri anlamaya çalışırlar.

Fırtına (Storming): Takım üyeleri fikir ayrılıkları ve çatışmalarla karşılaşır. Bu aşamada liderlik ve görevler konusundaki belirsizlikler ortaya çıkabilir. Takım, rollerini anlamaya ve birbirleriyle uyumlu bir şekilde çalışmaya çalışır.

Biçimlenme (Norming): Takım, ortak değerler ve normlar etrafında birleşir. Çatışmalar azalır ve iş birliği artar. Bu aşamada grup, birbirlerine güvenmeye başlar ve daha etkili iletişim kurar.

İşleme (Performing): Takım, en üst düzeyde etkili çalışmaya ulaşır. Grup üyeleri birbirlerini anlar, güven duyar ve görevlerini uyumlu bir şekilde yerine getirir. Bu aşamada performans en yüksek seviyededir.

Kapanış (Adjourning): Eğer takım proje tabanlı bir çalışma yürütüyorsa, görev tamamlandığında kapanış aşamasına geçilir. Bu aşamada takım üyeleri veda eder, başarıları değerlendirir ve ayrılırlar.

Koçluk ve Tuckman Modeli;

Lider, takım üyelerinin etkin, verimli ve yüksek performans göstererek çalışmasını sağlamakla sorumludur. Takımının hangi aşamada olduğunu bilmek odaklanacağı alanı ve takım için neler yapabileceklerini de belirleyecektir.

Lider, takımında güven atmosferini sağlamalı, iletişimi güçlendirmeli ve takımın tüm dinamiklerini yönetmelidir.

Tuckman modeli hem liderler için hem takım koçları için etkileşimde oldukları takımın hangi aşamada olduklarını anlamaya, bu aşamada neye odaklanacaklarına katkı sağlayan bir modeldir.

Forming, takımın oluşum safhasıdır. Bu aşamada takımın ihtiyaçlarının ve gerekliliklerinin belirlenmesinden başlanabilir. İnanç, ortak hedef, plan, strateji, görev dağılımı, değerler, normlar ve anayasa gibi alanlara yönelmek ve belirlemek bu aşamada yapılması/belirlenmesi uygun olacaktır. Bu takımın neden bir araya geldiğini, amacının ne olduğunu, neyi hedefledikleri bu aşamada belirlenecektir.

Storming, bu aşama takımların daha çok fikir çatışmaları veya iletişim zorlukları yaşadığı evredir. Bu aşamada çatışmanın yaşandığı kök neden analizi yapılması veya “ekiplerin 5 aksaklığı” aracının kullanılarak takımın yaşadığı zorluğu kendilerine fark ettirilmesi sağlanabilir. Yine belirsizliklerin ve rol dağılımların üzerinde durulması çözülmesi gereken bir aşama olabilir. Bu nedenle iletişimin yoğunlaştırılması gereken bir evredir. Birbirinden öğrenme ve iletişim araçları bu evrede doğru yaklaşımlar olacaktır.

Norming, bu aşamada takımda iş birliği vardır, ortak hedefi benimsedikleri bir evredir. Takım değerleri çalışması ve motivasyon üçgeni araçlarının kullanılması ve takıma ayna tutulması bu evrede verimli olacaktır. Takımın içsel motivasyonunu anlaması, iş tatmini yaşaması bu aşamada yapılan koçlukla daha üst düzeylere çıkabilir. Takıma yansıtma yapılması, kendi içsel güçlerinin fark ettirilmesi ve motivasyon devamlılığını sağlamak bu aşamada verimli olacaktır.

Performing, bu aşama takımın yüksek performans gösterdiği evredir. Bu aşamada psikolojik güvenin sağlanması performansın devamlılığı için kritiktir. Bu aşamada lider/takım koçu Beyond Güven aracını kullanabilir, takıma birbirine geri bildirim verme seansları düzenleyebilir. Taktir, geri bildirim, güven gibi alanların tazelenmesi bu aşamada verimli çıktılar sağlayabilir. Bu aşamada en önemli şey, takımın yüksek performans gösterdiğinin ve neleri iyi yaptık konulu başlıkların konuşulması olacaktır.

Çevik Yaklaşımda Tuckman Modeli;

Tuckman modelinin çevik çalışmalarda sıkça karşımıza çıktığını görürüz. Özellikle proje veya ürün bazlı takımların kurulup teslim sürecine kadar geçen sürenin etkin ve verimli geçmesi için yararlanılan bir modeldir.

Forming aşamasında takımın kurulma amacı, hedefi, iş listesi ve roller açıkça ifade edilir, scrum rolleri önceden belirlenmiştir. Bu aşamada kimin Product Owner, Master ve Developer olduğu bellidir. Bu aşamada bir araya gelen takım birbirini tanır, beklentileri konuşur.

Storming, bazı takımlar bu aşamayı atlasa da bazı takımlar fırtına dediğimiz aşamayı yaşayabilir. Agile bir takımda bu aşamada Retro toplantılarında fırtınanın şiddeti ve çözümü konuşulabilir. Neleri iyi yaptık? neleri daha iyi yapabilirdik? odağında aksiyon ve plan çerçevesi çizilerek takımın içsel plan oluşturması sağlanabilir. Bu takımın olgunlaşmaya başladığı evre olacaktır.

Norming, aşaması takımın gücünü fark ettiği evredir. Bu aşamada, çevik toplantılar, iş listesi ve görevlerin zamanında teslim edilmesi, plana uyum gibi alanlarda takım hizalanma yaşayacaktır. Plan aktivitesinin Done’a çekilmeye başladığı aşamadır, bu bireysel hedeften çıkıp takımın bütün hedefinin görüldüğü aşama olarak görülür.

Performing aşamasında takımın olgunluk seviyesi en üst düzeydedir. Takım dinamikleri iş birliği üzerine kurulur, görev dağılımı ile herkes üzerine düşen görevi bilir ve zamanında işi teslim eder, iş listesi’nin bittiği, sprintin tamamlandığı Sprint Retrospective toplantılarının yapıldığı ve takımın kendi iç dinamiklerini bildiği ve aksiyon aldığı evredir. Takımın bir sonraki sprint planını yaptığı krizlerin takımca karşılandığı ve çözüme gidildiği evredir.

Her Takımın bir Lideri olacaktır, Lider’in ise en temel görevi takımın yüksek performans ile çalışmasını sağlamaktır. Belli aşamalardan geçen ve doğru alanlarda yönlendirilen, yönetilen ve farkındalık sağlatılan her takım Performing aşamasına gelecektir. Performing aşamasının devamlılığı takımın birbirine duyduğu güven ve birbirlerine bağlılıkları ile mümkün olacaktır. Takım için hedef sürekli Performing aşamasında olması ise takımlarda Psikolojik Güven’in önemini göz ardı etmemek gerekecektir.

Özet ile Tuckman Modeli; Liderlik edilen takımlarda, takımın hangi aşamada olduğunun belirlenmesi, takım için odak alanlarının netleştirilmesi ve takım olgunluğunun/performansın yükseltilmesi için faydalı bir yaklaşım.

Daha önceki yazılarımda da yer verdiğim üzere, Koçluk ve Çeviklik birbirini besleyen iki güçlü yaklaşım olacaktır. Bu yaklaşımları birbirinden çok ayrı kavramlar olarak görmeden birbirinden beslenen, öğrenen ve gelişen yaklaşımlar olarak görmek ve yaşatmak Lider’in yönetsel alanına fayda sağlayacaktır.

Unutmayalım ki ; Eğer bir takıma liderlik ediyorsak takımın hangi aşamada olduğunu bilmek, o takım için yapabileceklerimizi belirleyecektir.